Ogólne

Historia

aleksandra ogi?ska

Ten stan przynale?no?ci terytorialnej zachowa? si? do III rozbioru Polski. Tak wi?c ta najbardziej na pó?noc wysuni?ta cz??? ziemi ?ukowskiej graniczy?a od zachodu wzd?u? rzeczki Muchawki z ziemi? czersk? i liwsk?. Od pó?nocy i wschodu Liwiec stanowi? granic? z Podlasiem. Ten ma?o dost?pny zak?tek w wid?ach rzek Muchawki i Liwiec, po?o?ony by? z dala od g?ównych szlaków komunikacyjnych. W ?redniowieczu tak szlak "Podlaski", prowadz?cy od Gda?ska przez ?om??, W?grów, Drohiczyn do ?ukowa i dalej do Lublina, jak i "Warszawski" ??cz?cy Warszaw? z Litw? i wiod?cy przez Stanis?awów, Liw, W?grów, Soko?ów, Wysokie, Drohiczyn i Brze??, omija?y pierwotnie Siedlce od pó?nocy.

W po?owie XV w. dosz?o do powstania drogi prowadz?cej z W?growa przez Chodów, Siedlce i dalej biegn?cy do ?ukowa w rezultacie czego zosta? zmieniony szlak "Podlaski". W ko?cu XVII w. coraz wi?kszego znaczenia nabiera?a droga z Warszawy do Brze?cia przez Siedlce. W drugiej po?owie XVIII w. by?a ju? traktem g?ównym, gdy tymczasem dawny trakt "Warszawski" mia? znaczenie drugorz?dne.

Na ukszta?towanie przestrzenne dzisiejszych Siedlec mia?y najwa?niejszy wp?yw cztery czynniki: powstanie wsi Siedlce, lokacja miasta na prawie magdeburskim w 1547 r. przez króla Zygmunta I Starego, za?o?enie rezydencji magnackiej i w??czenie okolicznych wsi lub ich cz??ci w granice administracyjne miasta (Piaski Zamiejskie, Piaski Starowiejskie, Roskosz, cz??? majoratu Starawie? i cz??? majoratu Golice).

Uk?ad przestrzenny wsi Siedlce ostatecznie ukszta?towa? si? w II po?owie XV w. daj?c podstaw? do rozwoju wi?kszych jednostek osadniczych. W I po?owie XVI w. uk?ad przestrzenny wsi sk?ada si? z dwóch niezale?nych elementów: wsi starego pochodzenia oraz wsi nowej za?o?onej w 1503 r. przez Daniela Siedleckiego zwan? "Nova Siedlcza", zwi?zanych ze sob? wybudowanym mi?dzy nimi w 1530 r. pierwszym ko?cio?em. Miasto erygowano dokumentem lokacyjnym na prawie magdeburskim, wydanym przez Zygmunta I Starego 15 stycznia 1547 r. Fakt ten by? najwa?niejszym czynnikiem rozwoju przestrzennego miasta. Spowodowa? bowiem przekszta?cenie rozproszonego i niezbyt silnie powi?zanego zespo?u osadniczego w jednorodny uk?ad przestrzenny, rozpoczynaj?c od jego centrum.

Rozplanowanie urbanistyczne nowopowsta?ego miasta, sk?ada?o si? z trzech cz??ci:
miasta,
zespo?u dworskiego
i Starej Wsi.

pa?ac ogi?skich

Uk?ad przestrzenny centrum miasta uporz?dkowa? jednak K. Czartoryski, przy okazji po?aru, który strawi? cz??? miasta w 1692 r. Wytyczy? nowy kszta?t rynku oraz przyleg?ych ulic. To uporz?dkowanie pozwoli?o na dalsz? planow? rozbudow? centrum i jego obrze?y w XVIII w. Wyj?tkowe znaczenie A. Ogi?skiej wynika przede wszystkim z jej dzia?alno?ci inwestycyjnej w zespole pa?acowym, polegaj?cej na jego gruntownemu przekszta?ceniu. Obszar pa?acowy zosta? powi?kszony w kierunku pó?nocnym o park i ogród sentymentalny.

Wiek XIX to okres dynamicznego rozwoju miasta. Z?o?y?o si? na to funkcjonowanie miasta jako o?rodka administracyjnego. Siedlce by?y kolejno siedzib? w?adz cyrkularnych - Kreisamt (1795-1809) w zaborze austriackim, stolic? departamentu (1810-1815) w Ksi?stwie Warszawskim, stolic? województwa podlaskiego (1815-1837) i dwukrotnie siedzib? w?adz gubernialnych (1837-1844 i 1867-1912), powiatowych (1844-1866 i 1913-1915) w zaborze rosyjskim oraz siedzib? w?adz powiatowych - Kreisamt (1915-1918) w Genera?-Gubernatorstwie Warszawskim podczas pierwszej okupacji niemieckiej. Drugim wa?nym czynnikiem wp?ywaj?cym na rozwój Siedlec by?o po?o?enie na skrzy?owaniu dróg. Znaczenie miasta wzros?o, dzi?ki przeprowadzeniu przez nie traktu bitego Warszawsko-Brzeskiego (1818-1820) i wybudowaniu linii kolejowych ??cz?cych Siedlce z Warszaw? (1866), Brze?ciem (1867), Ma?kini? (1887) i Czeremch? (1906).

Druga po?owa XIX w. to okres dynamicznego wzrostu liczby mieszka?ców. 50 % ogó?u mieszka?ców Siedlec stanowili ?ydzi, w których r?kach koncentrowa? si? handel i rzemios?o. Znaczny odsetek stanowili Rosjanie - g?ównie urz?dnicy carskiej administracji. Do po?owy XIX w. Siedlce rozwija?y si? zasadniczo w ramach uk?adu przestrzennego jaki wytworzy? si? do ko?ca XVIII w., przy czym zwi?kszenie si? ludno?ci spowodowa?o zag?szczenie zabudowy i jej przekszta?cenie z parterowej na dwu- i trzykondygnacyjn?. Gruntownej zmianie uleg? uk?ad przestrzenny zachodniej cz??ci miasta za przyczyn? traktu brzeskiego wytyczonego przez ul Ró?nieckiego (obecnie J. Pi?sudskiego), budowie wi?zienia oraz za?o?eniu wa?ów fiskalnych (miejskich) wokó? miasta. Wprowadzenie wa?ów ograniczy?o rozwój przestrzenny Siedlec na oko?o 50 lat. Zapocz?tkowany po 1840 r. ruch budowlany przerwa? po?ar miasta z 1854 r., który strawi? oko?o 45% zabudowy miejskiej.

W drugiej po?owie XIX w. rozbudowa miasta zosta?a skierowana na po?udnie w zwi?zku z przeprowadzon? w latach 1866-1867 kolej? i kolejnym po?aremw roku 1865, który poch?on?? przesz?o 100 domów w centrum. Spowodowa? on opracowanie nowej regulacji planu miasta i po??czenia dworca projektowanej kolei z miastem. Nowa dzielnica po??czona zosta?a ze ?ródmie?ciem ul. Alejow? (obecnie J. Kili?skiego), która harmonijnie ??czy?a obie cz??ci miasta. Miasto Siedlce od nadania praw miejskich w 1547 r. do 1807 r. by?o w?asno?ci? prywatn? pocz?tkowo rodu Gniewoszów Siedleckich, w pierwszej po?owie XVII stanowi?o w?asno?? Ol?dzkich, a od drugiej po?owy tego? wieku do pocz?tku XIX w. przesz?o w posiadanie rodu Czartoryskich i spokrewnionego z nim rodu Ogi?skich. Po ?mierci A. Ogi?skiej w 1798 r. dobra siedleckie w drodze spadku przypad?y rodzinie Czartoryskich, którzy w 1807 r. wymienili je z rz?dem austriackim na dobra pa?stwowe na Lubelszczy¥nie. Od tej pory miasto przesta?o by? w?asno?ci? prywatn?.

dworzec 1907r.

W 1907 r. powi?kszono znacznie obszar miasta o przedmie?cia: Stara Wie? prywatna, poduchowna, kolonia Aleksandrówek, majorat Stara Wie? i dwór Napoleona Jasi?skiego.

W przeddzie? wybuchu I wojny ?wiatowej Siedlce liczy?y ponad 30.000 mieszka?ców. Rozwój miasta przerwa? wybuch I wojny ?wiatowej. Siedlce w latach II Rzeczypospolitej by?y miastem powiatowym w województwie lubelskim oraz siedzib? w?adz powiatowych i miejskich. Miasto, po?o?one w pó?nocnej cz??ci województwa lubelskiego, przy wa?nych szlakach komunikacyjnych z zachodu na wschód i z pó?nocy na po?udnie, mia?o dobre po??czenie z Warszaw?, Brze?ciem, Bia?ymstokiem, Soko?owem Podlaskim, W?growem, ?ukowem, Lublinem, i Garwolinem.

W latach mi?dzywojennych Siedlce sta?y si? wa?nym w?z?em komunikacyjnym, administracyjnym, handlowym, rzemie?lniczym, kulturalnym, a zarazem najwi?kszym rynkiem pracy na Podlasiu. Miasto by?o równie? wa?nym o?rodkiem o?wiatowym z dobrze rozwini?tym publicznym szkolnictwem ?rednim ogólnokszta?c?cym i zawodowym. Tutaj ogniskowa?o si? ?ycie spo?eczno-polityczne regionu, tu mie?ci?y si? regionalne kierownictwa partii politycznych i stowarzysze? spo?ecznych, redakcje prasy podlaskiej, zwi?zków zawodowych tak polskich jak i ?ydowskich. Miasto w owym okresie by?o wa?nym centrum kultury ?ydowskiej. Siedlce nie by?y miastem przemys?owym, ale za to mia?y rozwini?te ma?owarsztatowe rzemios?o (krawiectwo i szewstwo). Przemys? siedlecki ogranicza? si? do kilku drobnych fabryczek. Du?o pr??niej rozwija? si? handel. Miasto w omawianym okresie sta?o si? wa?nym punktem wymiany towarowej w regionie.

W okresie mi?dzywojennym miasto rozbudowuje si? przede wszystkim w kierunku pó?nocnym, gdzie wykszta?ca si? dzielnica mieszkaniowa o zabudowie jednorodzinnej zwana "Nowe Siedlce". Mniej intensywniej rozbudowywa?y si? Siedlce w innych kierunkach. We wschodniej cz??ci powsta?a dzielnica Robotnicza z ulicami Kazimierzowsk?, Ogi?skich, Królowej Jadwigi, Topolow?, Lipow?, Staszica i innymi. Na zachodnich kra?cach miasta w dolinie rzeki Muchawki, mi?dzy szos? warszawsk? a terenem zwanym "G?sim Borkiem", powsta?a w 1927 r., obok huty szk?a, kolonia robotnicza im. Boles?awa Limanowskiego. W 1931 r. obszar miasta powi?kszono o Star? Wie?. Tu? przed wybuchem II wojny ?wiatowej Siedlce liczy?y 41.294 mieszka?ców, z czego 37% stanowili ?ydzi.

II wojna ?wiatowa spowodowa?a prawie 50%-owe zniszczenie miasta. Najbardziej ucierpia?o centrum, zw?aszcza w rejonie dworca kolejowego, w gruzach leg? Ratusz Miejski "Jacek", powa?nie uszkodzony zosta? pa?ac Ogi?skich. Liczba mieszka?ców w lipcu 1944 r. spad?a do 27.584 osób. Po wojnie Siedlce by?y miastem powiatowym w województwie lubelskim a nast?pnie warszawskim. W 1975 r. zosta?y stolic? nowoutworzonego województwa siedleckiego, co zbieg?o si? z powstaniem du?ych zak?adów przemys?u ci??kiego, elektromaszynowego, dziewiarskiego i przetwórstwa owocowo-warzywnego. Miasto rozwin??o si? nie tylko gospodarczo, ale tak?e rozbudowa?o infrastruktur? mieszkaniow? i kulturalno-o?wiatow?.
Obecnie od 1999r. Siedlce s? miastem na prawach powiatu w województwie mazowieckim.
www.siedlce.pl

Turystyka

Zbudowany na planie krzy?a, jest typowym przyk?adem ratusza handlowego. Obszerne skrzyd?a by?y przeznaczone na sklepy, a pomieszczenia o charakterze administracyjnym znajdowa?y si? w cz??ci wie?owej, usytuowanej centralnie. Ratusz nie jest jednorodny stylowo. Dolne partie budowli maj? cechy architektury pó?nobarokowej, wie?a nosi znamiona rokoka, a jej górna kondygnacja i zwie?czenie cechuj? spokojniejsze formy klasycystyczne. Na wie?y figura Atlasa Jacka d?wigaj?cego kul? ziemsk?. Wg legendy koniuszy ksi??nej Aleksandry mia? na imi? Jacek. Kuranty wygrywaj? poloneza "Po?egnanie Ojczyzny" Kleofasa Ogi?skiego. Obecnie ratusz jest siedzib? Muzeum Regionalnego.

Edukacja

Inne