OgólnePabianice, to miasto ?redniej wielko?ci, o obszarze 33 km2, zamieszka?e przez 73.000 osób. Po?o?one jest w Polsce centralnej, 15 km od ?odzi i oko?o 10 km od przysz?ego skrzy?owania dwóch najwa?niejszych autostrad transeuropejskich A1 i A2. Przez miasto przebiega droga krajowa ??cz?ca ?ód? z Wroc?awiem, Warszaw? i Gda?skiem. W odleg?o?ci 10 km od Pabianic znajduje si? port lotniczy Lublinek.
Dogodna lokalizacja w centrum Polski obok sieci autostrad, dróg ekspresowych i lotniska, ma znaczenie strategiczne dla firm chc?cych prowadzi? interesy w centralnej Polsce. Blisko?? wa?nych szlaków komunikacyjnych stwarza doskona?e warunki dla rozwoju przemys?u, handlu i us?ug.
Pabianice nale?? do miast o bogatych tradycjach przemys?owych, otwieraj? szerokie mo?liwo?ci dla wszelkich przedsi?wzi?? gospodarczych. Dominuj?cymi ga??ziami przemys?u s?: przemys? odzie?owy, farmaceutyczny, maszynowy, spo?ywczy oraz elektrotechniczny. HistoriaW czasach ?redniowiecznych ziemie, na których obecnie znajduj? si? Pabianice i okoliczne miejscowo?ci, nazywano Chropami. Pod koniec XI w. ?ona ksi?cia polskiego W?adys?awa Hermana, Judyta, przekaza?a je Kapitule Krakowskiej, dzi?ki której Pabianice prawdopodobnie w po?owie XIV w. uzyska?y prawa miejskie. W mie?cie kilkakrotnie sk?adali wizyty królowie polscy (m. in. W?adys?aw Jagie??o i Kazimierz Jagiello?czyk). Go?ci? tutaj tak?e znany kronikarz polski Jan D?ugosz.
W XVI w. Kapitu?a Krakowska wznios?a w swoim mie?cie dwa murowane obiekty w stylu renesansowym, które przetrwa?y do dnia dzisiejszego: dwór obronny zwany Zamkiem oraz ko?ció? ?w. Mateusza. Kapitule Krakowskiej Pabianice zawdzi?czaj? tak?e swój herb Aaron, przedstawiaj?cy trzy z?ote korony na srebrnym polu. TurystykaDwór Kapitu?y Krakowskiej - W miejscu dzisiejszego zamku ju? w ?redniowieczu istnia? drewniany dwór mieszkalny, który by? siedzib? administracji kapitu?y krakowskiej. Pe?ni? równie? funkcj? obronn?, o czym ?wiadczy usytuowanie go nad Dobrzynk? i dodatkowe otoczenie fos?, ostroko?em, a nast?pnie wa?em ziemnym.
Po?ar w roku 1532 strawi? nie tylko budynek dworu, ale tak?e ca?e miasto. Kontrakt z Wawrzy?cem Lorkiem na budow? murowanego budynku podpisa? w imieniu kapitu?y kanonik Stanis?aw D?browski. Prace trwa?y 5 lat – od 1566 do 1571 r. Z dokumentów wynika, ?e w pracach uczestniczyli wykonawcy z okolicznych miejscowo?ci. Jeszcze w trakcie budowy w 1570 r. utworzona zosta?a z polecenia kapitu?y stra? zamkowa sk?adaj?ca si? z 10 ludzi. Wyposa?ona by?a w 6 armat. A? do III rozbioru w 1795 r. zamek by? siedzib? administracji kapitulnej. Pó?niej ulokowana tu zosta?a administracja pruska. W pomieszczeniach zamku w czasach Królestwa Polskiego (1815 – 1830) osiedlaj?cy si? w mie?cie tkacze uruchamiali swoje krosna. W latach 1833 – 1939 budynek pe?ni? funkcj? ratusza – siedziby w?adz miejskich. Od 1947 r. w jego salach, w ostatnich latach pieczo?owicie odnowionych, mie?ci si? muzeum regionalne. Renowacja budynku z zachowaniem realiów epoki mia?a miejsce w latach 1994 – 2005 i by?a najwi?ksz? inwestycj? tego typu w historii pabianickiego samorz?du.
Budowla wykonana jest z ceg?y w stylu tzw. renesansu polskiego lub krakowskiego. Zachowana jest w niezmienionym kszta?cie i przypomina ratusz w Sandomierzu. Budynek zosta? posadowiony na planie prostok?ta licz?cego wraz z naro?nikami 18 x 20 m. Dach jest ukryty za attyk?, która od strony po?udniowej jest równa ? wysoko?ci budynku. Dobrze zachowa?y si? renesansowe obramowania okien. Na belce jednego z nich znajduje si? wykuty w kamieniu napis: „Sic transit gloria mundi” - „Tak przemija chwa?a ?wiata”. Na uwag? zas?uguj? pot??ne skarpy wspieraj?ce mury od strony pó?nocnej postawione ze wzgl?du na podmok?y teren. Wewn?trz budynku godne zauwa?enia s? m. in. wspaniale zachowane, odkryte podczas niedawnego remontu polichromie, z których najstarsze pochodz? z XVI w., a tak?e renesansowe posadzki i stropy, jak równie? kominek z prze?omu XVIII/XIX w.
Ko?ció? ?w. Mateusza - Ko?ció? pod wezwaniem ?w. Mateusza jest drugim pod wzgl?dem wieku zabytkiem architektonicznym w Pabianicach. Na miejscu obecnego ju? w 1354 r. istnia? ko?ció? drewniany, erygowany przez arcybiskupa gnie?nie?skiego Jaros?awa Bogori? ze Skotnik. W 1432 r. w odprawianym tu nabo?e?stwie uczestniczy? król W?adys?aw Jagie??o. Po?ar miasta w 1532 r. poch?on?? tak?e ?wi?tyni?. W 1583 r. kanonik Pawe? D?mbski podpisa? w imieniu kapitu?y kontrakt na budow? murowanego ko?cio?a z Ambro?ym W?ochem. Budowa zako?czy?a si? w 1588 r., kiedy to Pawe? D?mbski ju? jako biskup krakowski dokona? jego po?wi?cenia. W nast?pnych wiekach ko?ció? by? wielokrotnie remontowany i odnawiany, o czym ?wiadcz? liczne ?lady po zamurowanych oknach i drzwiach. Zmienione zosta?y równie? sklepienia. Ko?ció? jest orientowany, trójnawowy, bazylikowy, zbudowany na planie krzy?a.
G?ówne wej?cie znajduje si? w wie?y, nad nim widnieje herb Aaron. Nad dawnym, zamurowanym wej?ciem wyryty jest napis: „Beati qui habitant in domo Tua Domine” - „B?ogos?awieni, którzy przebywaj? w domu Twoim, Panie”. Wewn?trz znajduje si? szereg zabytków o du?ej warto?ci artystycznej. W?ród nich nale?y wymieni?: drewnian? ambon? z prze?omu XVII/XVIII w.; kilka o?tarzy z XVII w.; tablice Judyty i W?adys?awa Hermana, ufundowane przez kapitu?? po zako?czeniu budowy w XVII w., a upami?tniaj?ce podarowanie dóbr pabianickich zwanych Chropami kapitule krakowskiej, jako wotum dzi?kczynne za urodzenie Boles?awa Krzywoustego, a tak?e upami?tniaj?ce budow? murowanej ?wi?tyni; obraz „Ecce Homo” - „Oto cz?owiek”, nieznanego w?oskiego malarza z XVII w.; chrzcielnic? gotyck? wykonan? z piaskowca, a pochodz?c? z XV w.; lichtarze, krucyfiks, epitafium Anny Su?owskiej, córki ówczesnego tenutariusza z 1614 r., a tak?e wiele innych zabytków.
Ko?ció? ??. Piotra i Paw?a - Przy ulicy Zamkowej 8 usytuowany jest ko?ció? ewangelicki zbudowany w latach 1827-1830 wed?ug projektu budowniczego województwa kaliskiego F. Reinsteina. Pierwotnie ?wi?tynia by?a rotund? przykryt? sto?kowym dachem zwie?czonym krzy?em. Drugi krzy? zamyka? frontow? cz??? budowli, w której by?o g?ówne wej?cie do ko?cio?a. Przed ko?cio?em sta?a drewniana dzwonnica. Podmok?y teren okaza? sie zbyt s?aby do utrzymania budynku. Mimo wzmocnienia pod?o?a d?bowymi palami konstrukcja ko?cio?a ulega?a systematycznej destabilizacji. W latach 1836 – 1837 wykonano pierwsze prace naprawcze, które jednak nie zapobieg?y dekonstrukcji budowli. W latach 1875 – 1876 nast?pi?a gruntowna przebudowa obiektu wed?ug projektu, zas?u?onego dla regionu, architekta T. Markiewicza. ?wi?tynia otrzyma?a wtedy obecny kszta?t. Dobudowana zosta?a wie?a z neoklasycystycznym frontonem, u której nasady umieszczono figury ??. Piotra i Paw?a d?uta A. Pruszy?skiego. Drewnian? dzwonnic? przeniesiono na cmentarz ewangelicki, gdzie si? aktualnie znajduje...
Ostatni kapitalny remont zosta? zako?czony w 2002 r., wówczas dokonano m.in. wzmocnienia fundamentów i konstrukcji no?nej budynku. Niema?e
zainteresowanie budzi klasycystyczna rotunda, której dach wie?czy tzw. latarnia, czyli ma?a sze?ciok?tna wie?yczka z okienkami, zapewniaj?cymi dop?yw ?wiat?a do wn?trza. ?ciany ?wi?tyni s? podzielone p?ycinami, okna uj?te w boniowane obramienia.
W o?tarzu g?ównym znajduje sie szczególnie cenny obraz „Chrystus w Gethsemane” Wojciecha Gersona z 1877 r. - dar wybitnego artysty i twórcy warszawskiej „Zach?ty” dla ?wi?tyni. Godne uwagi s? równie? zabytkowe organy z pe?n? traktur? mechaniczna, marmurowa chrzcielnica sprowadzona w 1864 r. z Saksonii , plafon oraz kolumnada eksponuj?ca okaza?? empor?. ?wi?tynia nale?y do parafii ewangelicko - augsburskiej ??. Piotra i Paw?a w Pabianicach. Od 2002 r. w ko?ciele odbywaj? si? tak?e koncerty z cyklu „Muzyczna niedziela w Pabianicach”.
Budynek Administracyjny Fabryki „Krusche-Ender” - Przy ulicy Zamkowej 3 znajduje sie budynek, który przez wiele lat pe?ni? funkcje biura i kantoru rodzinnej firmy Krusche oraz spó?ki Krusche- Ender, a po 1945 r. mie?ci?a si? tutaj dyrekcja i administracja Pabianickich Zak?adów Przemys?u Bawe?nianego „Pamotex”. Budynek powsta? w 1865 r. z inicjatywy Beniamina Kruschego, syna za?o?yciela wp?ywowego rodu fabrykanckiego Gottlieba. Pocz?tkowo by? nieotynkowany, nad wej?ciem umieszczonym po?rodku budynku znajdowa? si? balkon. W pó?niejszym czasie balkon zast?pi?y trzy okna, ró?ni?ce si? od pozosta?ych wysoko?ci? i górnymi ?ukami. Drzwi zosta?y poszerzone i usytuowane w niszy sklepionej pe?nym ?ukiem. Elewacj? wype?ni?y formy neorenesansowe i neobarokowe. Wszystkie okna parteru otrzyma?y obramienia z oryginalnymi zwornikami u szczytów. Okna pi?tra zwie?czy?y trójk?tne naczó?ki z popiersiami mitologicznych postaci. Ca?o?? frontonu ozdobi?y boniowania, gzymsy i kroksztyny. W ?rodku budowli wyró?nia?a si? cz??? recepcyjna o drewnianym wystroju i ?limakowe schody.
Cech? charakterystyczn? budowli s? trzy tympanony. Na szczycie g?ównego tympanonu umieszczona zosta?a alegoryczna rze?ba przedstawiaj?ca Parki – rzymskie boginie losu. Kloto prz?dzie ni? ludzkiego ?ycia, Lachesis czuwa nad jej d?ugo?ci?, a Atropos przecina j? w stosownej chwili. Mitologiczne prz??niczki stanowi?y symbol przemys?u w?ókienniczego w Pabianicach i szczególnej roli kobiet w jego rozwoju. Widowiskowa rze?ba zosta?a usuni?ta w latach 60., wróci?a na swoje miejsce w 1988r.. Autorem rekonstrukcji dzie?a byli ?ódzcy arty?ci B. Wajberg i W. Ku?niewicz. W ostatnim czasie dokonano ca?o?ciowej renowacji budynku, w którym sw? siedzib? znalaz?y instytucje finansowe.
Fabryka „Krusche-Ender” - Przy ulicy Zamkowej 4 stoi monumentalna budowla fabryczna, która powsta?a w 1888 r. wed?ug projektu T. Markiewicza. Fabryka nale?a?a do spó?ki akcyjnej Krusche-Ender, produkuj?cej tkaniny bawe?niane. Po 1945 r. mie?ci?y si? tu Pabianickie Zak?ady Przemys?u Bawe?nianego „Pamotex”. Trzykondygnacyjny budynek posiada 29 osiow? fasad? z 4 w??czonymi w mur filarami. Filary przechodz? w oblankowane wie?yczki po??czone oblankowanym murkiem z dwoma dodatkowymi wie?yczkami, opartymi na konsolach; w rezultacie powstaje iluzja schodkowej attyki. Po dwie wie?yczki, z murkami i oblankowaniem posiadaj? równie? naro?ne cz??ci fasady.
W ?cianach jest 170 okien. Otwory okienne i drzwiowe w obr?bie parteru zwie?czaj? pó?koliste ?uki podkre?lone obramieniami z ceglanych g?ówek. Okna pi?ter maj? tak?e obramienia, ale i p?ytsze ?uki. Podokienniki wspieraj? si? na kroksztynach. Ofryzowane gzymsy uwydatniaj? linie okien. Od strony po?udniowej w trzech ryzalitowych wyst?pach umieszczone zosta?y klatki schodowe z wej?ciami, natomiast od strony pó?nocnej jest wej?cie g?ówne oraz brama wjazdowa. Pomi?dzy blankowanymi wie?yczkami umieszczony zosta? zegar, reguluj?cy czas pracy firmy. Do imponuj?cej budowli przylgn??y potoczne nazwy „tkalnia centralna” lub „wysoka”. Modularna siatka ?eliwnych s?upów zapewnia?a stosown? wytrzyma?o?? stropów, które musia?y utrzyma? ci??kie maszyny prz?dzalnicze i tkackie. Grubo?? ?cian zewn?trznych wynosi 0,78 m, a wewn?trznych 0,60 m.
Budowla swoim wygl?dem przypomina ?redniowieczn? architektur?, np. gotycki zamek. Elewacja zosta?a wykonana z czerwonej, klinkierowej ceg?y. Obiekt stanowi klasyczny przyk?ad XIX wiecznego budownictwa fabrycznego. Obecnie pomieszczenia fabryki pe?ni? funkcje handlowe i us?ugowe.  | | pa?ac enderów |
Rezydencja Fabrykancka - Przy ulicy Zamkowej 5 znajduje si? budynek rezydencjonalny wzniesiony w 1883 r. wed?ug projektu T. Markiewicza dla fabrykanckiej rodziny Enderów. Po 1945 r. mie?ci? si? tutaj Zak?adowy Dom Kultury PZPB „Pamotex”, obecnie budynek zajmuje Starostwo Powiatowe. Pierwotnie rezydencja by?a mniejsza, nie posiada?a przybudówek od strony wschodniej i zachodniej. Powsta?y one w 1913 roku, powi?kszaj?c kubatur? budowli o jedn? trzeci?.
Rozbudowa pa?acu pozwoli?a nada? jego wn?trzom charakter reprezentacyjny. W zachodniej przybudówce powsta? ogród zimowy zwany cz?sto cieplarni?.
Nowe cz??ci budowli dostosowano do bry?y g?ównej, otrzymuj?c harmonijn? ca?o??.Budynek posiada? frontowe wej?cie uj?te dwiema kolumnami, na których wspiera? si? balkon. Likwidacja wej?cia zrodzi?a konieczno?? usuni?cia kolumn i podparcia konstrukcji balkonu dwoma uko?nymi kroksztynami. Pa?ac wyró?nia metryczka ulokowana w przerwanym ?uku, który zdobi g?ówny fragment fasady nad balkonem. Rok zako?czenia budowy zosta? wyra?ony rzymskimi cyframi. ?ciany dekoruj? subtelne boniowania, pilastry i gzymsy. W ?rodku zachowa?y si? oryginalna klatka schodowa, sztukaterie, boazerie, kandelabry, plafony. Sale reprezentacyjne to : „z?ota” i „kominkowa”. Do 1945 roku w pa?acu znajdowa?y cenne kolekcje dzie? sztuki - obrazy, ceramika, meble. Budynek jest przyk?adem miejskiej siedziby wielkiej bur?uazji. We wn?trzach rezydencji kr?cone by?y sceny do wielu filmów m.in. „Ziemia obiecana”, „Stawka wi?ksza ni? ?ycie”, „Zazdro?? i medycyna”.
Dwór, Stary Rynek – jest przyk?adem polskiego dworu attykowego o cechach obronnych z drugiej po?owy XVI w. zbudowany w latach 1566 – 1571 na polecenie Kapitu?y Krakowskiej przez muratora Wawrzy?ca Lorka. Dwór przeznaczony by? na mieszkanie i urz?d zarz?dców i osób lustruj?cych dobra. Za?o?ony na planie zbli?onym do kwadratu o dwóch alkierzach na przeciwleg?ych naro?ach z pi?kn? attyk? elewacji zewn?trznych. Dwór nale?y do unikalnych i cennych zabytków polskiej architektury renesansowej.
www.um.pabianice.pl
Inne
| Komentarze |
|
| Brak komentarzy |
Chcesz napisać komentarz? Zaloguj się
|
